Schiermonnikoog in de Tweede Wereldoorlog
Bezetting in mei 1940
Half mei 1940 zetten de eerste Duitse militairen voet aan wal op Schiermonnikoog. Het eiland werd een belangrijke schakel in de Atlantikwall, de Duitse verdedigingslinie langs de kust. Tijdens de oorlog waren er ruim zevenhonderd Duitse militairen gelegerd, bijna evenveel als het aantal eilanders, zo'n achthonderd.
Het bunkerdorp Schlei
In de duinen bouwden de bezetters een compleet dorp van bunkers, radarinstallaties, barakken en luchtafweerstellingen, met de codenaam Schlei. Het hart ervan was de grote radarbunker De Wasserman op een hoog duin, al kwam de geplande antennemast er nooit op. Grote delen van het eiland werden verboden gebied. Bewoners mochten zich vrijwel alleen nog in en rond het dorp bewegen en het toerisme viel stil. Het werk aan de stellingen bood eilander mannen wel werk, waardoor velen aan tewerkstelling in Duitsland ontkwamen. Een deel van de bunkers is nu te bezoeken in Bunkermuseum Schlei.
Vredenhof in oorlogstijd
Ook in deze oorlog spoelden er doden aan. In augustus 1940 vond men achttien Franse militairen op het strand die waren omgekomen bij de evacuatie van Duinkerken en door de stroming naar het eiland waren gevoerd. Ook neergestorte geallieerde vliegers kregen een graf op Vredenhof. De Duitse bezetter begroef hen met militaire eer. Op Vredenhof liggen vriend en vijand naast elkaar: mensen uit onder meer Groot-Brittannië, Frankrijk, Canada, Nieuw-Zeeland, Australië, Polen, Marokko en Duitsland. Bij de dodenherdenking op 4 mei klinken daar de volksliederen van al die landen.
Laatst bevrijd: 11 juni 1945
Op 5 mei 1945 capituleerden de Duitse troepen in Nederland, maar op Schiermonnikoog ging de oorlog door. Half april 1945 was een groep van zo'n 120 SS'ers en SD'ers uit het beruchte Scholtenhuis in Groningen naar het eiland gevlucht. Zij vorderden drie boerderijen aan de Kooiweg. De eerste Canadese troepen kwamen op 25 mei 1945 aan. Pas op 11 juni 1945 vertrokken de laatste Duitse soldaten per boot naar Zoutkamp. Daarmee was Schiermonnikoog het allerlaatste stukje Nederland dat werd bevrijd. Daarom viert het eiland zijn bevrijding nog altijd op 11 juni.
Sporen in het landschap
Veel bunkers zijn verdwenen of onder het zand geraakt, maar de sporen van de oorlog zijn nog altijd te vinden: de Wasserman, Bunkermuseum Schlei en Vredenhof liggen dicht bij elkaar in de duinen aan de Prins Bernhardweg en de Reddingsweg.
Tijdlijn: twee wereldoorlogen op Schiermonnikoog
De belangrijkste gebeurtenissen uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog op een rij. Filter op oorlog of tik op een gebeurtenis voor meer uitleg.
Bronnen
- NOS, “Schiermonnikoog viert nu pas 80 jaar bevrijding” (2025)
- VVV Schiermonnikoog, “80 jaar bevrijding Schiermonnikoog” (www.vvvschiermonnikoog.nl)
- Omrop Fryslân, “De bevrijding van Schier kwam pas weken later”
- Liberation Route Europe, “Schiermonnikoog in de Tweede Wereldoorlog”
- IsGeschiedenis, “Schiermonnikoog: klein eiland maar een grote Duitse spil”
Lees verder
Schiermonnikoog in de Eerste Wereldoorlog
Aangespoelde Duitse matrozen, het ontstaan van drenkelingenbegraafplaats Vredenhof in 1917 en hoe je Vredenhof aan de Reddingsweg bezoekt.
Lytje Pole: de bijnaam van Schiermonnikoog
Lytje Pole betekent 'klein eilandje', de bijnaam van Schiermonnikoog in de eilandertaal. Over het Eilauners en waar je Lytje Pole tegenkomt.
← De geschiedenis van Schiermonnikoog
Gegevens gecontroleerd: september 2026. Controleer openingstijden altijd even bij de aanbieder.
Logeren op het eiland? Bekijk Appartement Hazelaar
Appartement Hazelaar in Boszicht, 450 m van het strand, voor maximaal 5 personen.
Bekijk beschikbaarheid