In de Tweede Wereldoorlog lag er in de duinen een compleet dorp van bunkers en gecamoufleerde barakken. De Duitse codenaam was Schlei, naar de vissoort zeelt. In de Seeburgbunker, vlak bij de strandovergang aan het eind van de Prins Bernhardweg, is nu het bunkermuseum gevestigd. Deze bunker diende als communicatiecentrum: radarinformatie werd hiervandaan doorgegeven aan de Luftwaffe in Leeuwarden. Ook een munitiebunker en de aggregaatbunker van de stelling zijn te bezoeken. Het museum wordt beheerd door een stichting die voorwerpen en verhalen uit de oorlog op het eiland verzamelt en tentoonstelt.
Op een hoog duin aan de Prins Bernhardweg ligt de Wasserman, een bunker die deel uitmaakte van de Atlantikwall. De naam verwijst naar een radarinstallatie die de Duitsers hier wilden plaatsen, maar die nooit af kwam. Als camouflage kreeg de bunker een plattegrond die vanuit de lucht op een kerk lijkt. Klim naar boven voor een van de mooiste uitzichten van het eiland: over de duinen, de Waddenzee en de Noordzee.
Vredenhof
Aan de Reddingsweg, vlak bij de bunkers, ligt Vredenhof: een drenkelingenkerkhof. Het begon in 1906, toen hier een aangespoelde zeeman werd begraven. In de Eerste Wereldoorlog volgden piloten die boven de Noordzee waren neergestort en Franse soldaten uit Duinkerken die door de stroming naar het eiland waren gevoerd. Na de Tweede Wereldoorlog kregen ook gesneuvelden van beide kanten hier hun rustplaats, geallieerden en Duitsers naast elkaar. Het is een stille, bijzondere plek.
Schelpenmuseum Paal 14
Aan het Martjeland, een zijstraatje aan het eind van de Middenstreek, ligt het Schelpenmuseum Paal 14. Er zijn zo'n 1500 verschillende schelpen, zeedieren en strandvondsten te zien uit zeeën over de hele wereld, allemaal zelf gevonden. Ook barnsteen, botten en vondsten van scheepswrakken maken deel uit van de collectie. Heb je zelf iets bijzonders op het strand gevonden? Dan kun je het hier laten determineren. Het museum verkoopt ook boekjes over vogels, planten, schelpen, vlinders en paddenstoelen op het eiland.
In principe dagelijks open van 14.00 tot 17.00 uur; kijk op het bord bij het museum. Martjeland 14, 0519 531 663, www.schelpenmuseum.nl.
Het Koningshuis
Op de hoek van de Langestreek en de Nieuwestreek staat het Koningshuis, het huis van de cultuurhistorische vereniging 't Heer en Feer. Uit het eigen archief worden hier wisselende exposities gemaakt over zeevaart, walvisvaart, boerderijen, kerken, vuurtorens en de opkomst van het toerisme. Er is ook informatie over Vredenhof, en je kunt historische films over het eiland bekijken. Vrijwilligers vertellen graag meer. Het Koningshuis is enkele middagen per week open en de toegang is gratis.
www.theerenfeer.nl
Informatiecentrum Het Baken
Het Baken aan de Reeweg is het informatiecentrum van het eiland, met de VVV. In de tentoonstelling ontdek je op een interactieve manier het Nationaal Park, het Werelderfgoed Waddenzee en wat Schiermonnikoog zo bijzonder maakt. Voor kinderen is er de OERRR kinderhoek, met natuurvondsten die ze mogen bekijken en soms zelfs aanraken. Ook voor excursies en de actuele agenda ben je hier aan het goede adres.
In de receptie van It Aude Kolonyhûs aan de Badweg staat een rariteitenkabinet vol eilanderverhalen. Je vindt er onder meer de Gribusmannetjes van eerdere festivals, een draak op sterk water en een typemachine die van graaf Von Bernstorff was. Een leuke, onverwachte stop, zeker met kinderen.
www.itaudekolonyhus.nl
Wrakhout
Aan het Van der Molenpad 15, tegenover Het Baken, maakt eilander Harm Carrette bootjes van aangespoeld wrakhout. Elk bootje is uniek en de gevonden materialen krijgen fantastische vormen. Hij toont zijn werk in een oude schuur. Leuk om even binnen te lopen.
Het dorp
Het dorp Schiermonnikoog is gebouwd in 'streken': lange, rechte straten met mooi gerestaureerde huizen en daartussen kleine winkeltjes. Die opzet gaat terug op de familie Stachouwer, die het eiland in de zeventiende eeuw kocht. Op het Willemshof staan sinds 1951 twee walviskaken, als herinnering aan de walvisvaart die vóór het toerisme de belangrijkste bron van werk was. Midden in het dorp staat de Grote Kerk, Got Tjark, met het kerkhof eromheen. Loop ook eens binnen bij Hotel Van der Werff, het vroegere Raad-, Recht- en Posthuis, en bekijk de klassieke gelagkamer.
