De geschiedenis van Schiermonnikoog
Het eiland van de grijze monniken
De naam Schiermonnikoog betekent 'eiland van de grijze monniken': schier is grijs, oog is eiland. In de middeleeuwen hoorde het eiland bij het Cisterciënzer klooster Klaarkamp in Friesland. De monniken droegen pijen van ongeverfde, grijze wol en gaven het eiland zo zijn naam. Het eiland wordt in 1440 voor het eerst in een document genoemd.
Van de Staten van Friesland naar de familie Stachouwer
Na de opkomst van het protestantisme kwam het eiland in 1580 in handen van de Staten van Friesland. Om schulden af te lossen verkochten die het in 1640 voor 18.151 gulden aan Johan Stachouwer. Tot 1859 bleef het eiland in bezit van zijn familie, later Van Starkenborgh-Stachouwer genoemd. Zij legden de basis voor het dorp zoals je dat nu kent: opgebouwd in 'streken', lange rechte straten. De straatnamen Voorstreek, Middenstreek, Langestreek en Noorderstreek herinneren daar nog aan.
Walvisvaart
Voordat het toerisme kwam, was de walvisvaart de belangrijkste bron van werk voor de eilanders. Als herinnering daaraan staan sinds 1951 twee walviskaken op het Willemshof in het dorp.
John Banck en de dijk
In 1859 kocht mr. John E. Banck het eiland. Op eigen kosten liet hij de dijk aanleggen die het dorp tegen de zee beschermt, en zo ontstond de Bancks polder. Op zijn favoriete plekje op de dijk staat een stenen bankje met uitzicht over de Waddenzee. Eilanders kennen het nog altijd als de Bank van Banck.
De graven Von Bernstorff
In 1878 werd het eiland verkocht aan de Duitse graaf Hartwig Arthur von Bernstorff. Hij liet voor de houthandel een naaldbos aanplanten en zorgde voor de aanleg van de eerste veerdam, de huidige jachthaven. Na zijn dood in 1940 erfde zijn zoon het eiland, terwijl de Tweede Wereldoorlog net was begonnen.
Na 1945: van privébezit naar Nationaal Park
Na de oorlog beschouwde de Nederlandse staat het eiland als vijandelijk vermogen. Op 27 december 1945 werd het geconfisqueerd, en daarmee kwam een einde aan eeuwen van privébezit. Sinds 1989 is vrijwel het hele eiland Nationaal Park.
Tijdlijn: twee wereldoorlogen op Schiermonnikoog
De belangrijkste gebeurtenissen uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog op een rij. Filter op oorlog of tik op een gebeurtenis voor meer uitleg.
Bronnen
- NOS, “Schiermonnikoog viert nu pas 80 jaar bevrijding” (2025)
- VVV Schiermonnikoog, “80 jaar bevrijding Schiermonnikoog” (www.vvvschiermonnikoog.nl)
- Omrop Fryslân, “De bevrijding van Schier kwam pas weken later”
- Liberation Route Europe, “Schiermonnikoog in de Tweede Wereldoorlog”
- IsGeschiedenis, “Schiermonnikoog: klein eiland maar een grote Duitse spil”
Lees verder
Schiermonnikoog in de Eerste Wereldoorlog
Aangespoelde Duitse matrozen, het ontstaan van drenkelingenbegraafplaats Vredenhof in 1917 en hoe je Vredenhof aan de Reddingsweg bezoekt.
Schiermonnikoog in de Tweede Wereldoorlog
Bezetting in 1940, bunkerdorp Schlei en De Wasserman, Vredenhof in oorlogstijd en de late bevrijding op 11 juni 1945.
Lytje Pole: de bijnaam van Schiermonnikoog
Lytje Pole betekent 'klein eilandje', de bijnaam van Schiermonnikoog in de eilandertaal. Over het Eilauners en waar je Lytje Pole tegenkomt.
Gegevens gecontroleerd: september 2026. Controleer openingstijden altijd even bij de aanbieder.
Logeren op het eiland? Bekijk Appartement Hazelaar
Appartement Hazelaar in Boszicht, 450 m van het strand, voor maximaal 5 personen.
Bekijk beschikbaarheid